ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΟΣ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ : ΠΩΣ ΜΙΑ "ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ" ΕΝΝΟΙΑ ΒΟΗΘΑ ΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ ΝΑ ΕΠΙΒΙΩΣΕΙ...

 

 

 

Στο βιβλίο αυτό, ο Κλάους Σβαμπ εξετάζει τα επιτεύγματα και τις ελλείψεις του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος που κυριαρχεί τις τελευταίες δεκαετίες: τον μετοχικό καπιταλισμό στη λύση και τον κρατικό καπιταλισμό στην Ανατολή. Και τα δύο συστήματα επέτρεψαν πρωτοφανή πρόοδο στον πλούτο, μετρημένη με το ΑΕΠ και τα κέρδη. Ταυτόχρονα όμως οδήγησαν σε ιστορικών διαστάσεων οικονομική ανισότητα και υποβάθμιση του περιβάλλοντος.
«Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με ένα οικονομικό σύστημα που καθοδηγείται από εγωιστικές αξίες, όπως η βραχυπρόθεσμη μεγιστοποίηση των κερδών, η αποφυγή φόρων και κανονιστικών ρυθμίσεων ή η εξωτερίκευση της περιβαλλοντικής βλάβης», γράφει ο καθηγητής Σβαμπ. «Αντίθετα, χρειαζόμαστε μια οικονομία που θα είναι σχεδιασμένη να φροντίζει όλους τους ανθρώπους και ολόκληρο τον πλανήτη».

Αυτενέργεια: Πώς οι χώρες και οι πολιτικές που εφαρμόζουν μπορούν να προκαλέσουν διαφορετικά αποτελέσματα έναντι των μεγάλων εξωγενών παραγόντων.
Σαφώς διατυπωμένο κοινωνικό συμβόλαιο: Μια συμφωνία κοινών αξιών και στόχων που να επιτρέπει σε κυβερνήσεις, εταιρείες και άτομα να παράγουν τα βέλτιστα αποτελέσματα.
Σχεδιασμός για τις μελλοντικές γενιές: Η κοντόφθαλμη προσκόλληση στο παρόν βλάπτει το κοινό μας μέλλον και το μέλλον αυτών που ακόμη δεν έχουν γεννηθεί.
Καλύτερες μετρήσεις της οικονομικής επιτυχίας: Να αφήσουμε πίσω μας τη μυωπική προσήλωση στην αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος και να προσανατολιστούμε σε πιο πλήρη, ανθρώπινης κλίμακας μέτρα για την κοινωνική άνθηση. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

Πρόλογος
ΜΕΡΟΣ Ι. Ο ΚΟΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΜΕΓΑΛΩΣΑ
1. 75 χρόνια παγκόσμιας οικονομικής μεγέθυνσης και ανάπτυξης
2. Η κατάρα του Κούζνετς
3. Η άνοδος της Ασίας
4. Διαιρεμένες κοινωνίες
ΜΕΡΟΣ II. ΚΙΝΗΤΗΡΙΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ
5. Παγκοσμιοποίηση
6. Τεχνολογία
7. Οι άνθρωποι και ο πλανήτης
ΜΕΡΟΣ III. Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
8. Η έννοια
9. Εταιρείες
10. Κοινότητες
Συμπέρασμα
Ευχαριστίες

 

Θα ερωτηθούμε, πιθανον εύλογα: Ποιός ο λόγος της αναφοράς του ALTERMAN στο βιβλίο αυτό, και τη σχετικη θεωρία; 

 

Να το εξηγησουμε:

 

Συχνά οι Επιχειρηματίες όταν προσπαθούν να κινητοποιήσουν το προσωπικό τους η/και να ζητήσουν την ολόψυχη συμμετοχή τους στην εργασία τους , στον Προγραμματισμό, στον έλεγχο, στις διορθώσεις της εργασίας, σε παραγωγή νέων ιδεών κλπ επικαλούμενοι ότι «εδώ είμαστε μια οικογένεια κλπ», αντιμετωπίζουν αντιδράσεις και μομφές από Σωματεία η και ατομικούς εργαζόμενους, μέχρι και του επίπεδου των Στελεχών, του είδους :

« Δεν είμαστε μια οικογένεια, γιατί ζητάς μεν τώρα από μας αυτή τη συμμετοχή, αλλά όταν έλθει –και με αυτά-η ώρα των κερδών, εμείς δεν έχουμε μερίδιο σ αυτά…Επομένως, θα κάνουμε μεν τη δουλειά  μας , σωστά και πλήρως, αυτήν που έχει συμφωνηθεί, λαμβάνοντας και την επίσης συμφωνημένη αμοιβή, και τέλος. Τίποτε άλλο μη μας ζητάς!».

Εν τούτοις ο συλλογισμός της «οικογένειας»  δεν είναι παρά ένα μέρος αυτού που πλέον αποκαλείται ανοικτά  «συμμετοχικός καπιταλισμός», που στηρίζεται στην ιδέα ότι οι επιχειρηματίες δεν επιτυγχάνουν μόνοι τους την κερδοφόρα λειτουργία της επιχείρησης, αλλά με την συμμετοχή των εργαζομένων, των οποίων ο μισθός συχνά δεν είναι αρκετός για να καλύψει αυτή τη συμμετοχή στα άυλα μέρη της-και είναι πολλά αυτά- κυρίως σε συνθήκες ανταγωνισμού της αμοιβής εργασίας.

Θεωρούμε καλό να αναφερθούμε λοιπόν σε κάποιες θεωρητικές πλευρές του θέματος, αφού νομίζουμε ότι οι Επιχειρηματίες πρέπει, εκτός  από στενά οργανωτικές και τεχνοκρατικές πλευρές, να κατανοούν και τα ιδεολογικά διακυβεύματα  επί των οποίων εδράζεται η αντιμετωπίζει η Επιχειρηματική τους δράση.

Ο  «συμμετοχικός καπιταλισμός» δεν έπεσε σαν ιδέα από τον ουρανό.

Ένα από τα παράδοξα της οικονομίας είναι ο «αλληλοδανεισμος»  μεθόδων και προσεγγίσεων μεταξύ αντιμαχόμενων οικονομικών συστημάτων.

Στην πραγματικότητα, ίσως δεν είναι τόσο παράδοξο, για αυτούς που δεν αρκούνται να βλέπουν  επιφανειακά αντιφάσεις εκεί που στην ουσία υπάρχουν ενοφθαλμίσεις και συνθέσεις…

Έτσι, το φαινόμενο και η ιδέα του συμμετοχικού καπιταλισμού, υπήρχε  ήδη από πολύ παλιά, και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά από τον γνωστό φιλόσοφο και βιομήχανο Οουενς γύρω στο 1830..…

....ο οποίος είχε την οξυδέρκεια να διίδει ότι , σε μια περίοδο  που ο καπιταλισμός ήταν σε ανάπτυξη, μετά και την εφεύρεση της ατμομηχανής και της εκμηχανισμένης μαζικής παραγωγής …

..και είχαν ήδη ξεκινήσει οι πρώτες αντιδράσεις εργατών (τέως γεωργώ/οικοτεχνών  που μετακινήθηκαν βίαια στις πόλεις για να βρουν   δουλειά , καθώς η αγροτική οικοτεχνία έφθινε…)

…το κόστος των αντιδράσεων αυτών σε κακές συνθήκες εργασίας και χαμηλούς μισθούς ήταν-η θα ήταν σύντομα…-μεγαλύτερο από το κόστος ενός εξανθρωπισμένου κατ αρχήν καπιταλισμού…

…που στην συνέχεια θα μπορούσε να ενσωματώσει ως κίνητρο και για «ταξική μεταλλαγή» και κάποια  οφέλη οικονομικά από τα κέρδη των καλά νοικοκυρεμένων βιομηχανικών επιχειρήσεων .

Η σημερινή επέκταση στις επιχειρήσεις των ιδεών της «Oμάδας Έργου»(«Project team»), « «Οργάνωση της εργασίας κατά Παραδοτέο» και όχι «ανά Τμήμα/Διεύθυνση», που αποτελεί τη βάση του "Επιχειρηματικού Ανασχεδιασμού" κλπ, αποτελεί συνέχεια των πρώτων ιδεών εκείνων που είχαν προφητικά σκεφθεί την «Αριστοποίηση» καθ υπερβασιν της «Μεγιστοποίησης» (μόνο)  του Κέρδους, την «Βιώσιμη» συνολικά Επιχείρηση κλπ…άθελα τους πιθανόν κατά την αρχαία άποψη του «Μέτρον Άριστον» και της «χρυσής τομής»…

Κατά ένα άλλο γνωστό ρητό : « Ότι στερείς από τον εργαζόμενο το πρωί, αργά η γρήγορα έρχεται και σου το κλέβει το βράδυ…»

Την ιδέα του «συμμετοχικού καπιταλισμού» πολεμούν συνήθως περισσότερο  όλων οι κομμουνιστές, με τις συνδικαλιστκές τους «μετωπικές» Οργανώσεις (ΕΣΑΚ κλπ-που τον αποκαλούν αρνητικά κ "Λαϊκό Καπιταλισμό") γιατί κατανοούν/φοβουνται-οχι άδικα...-ότι με αυτό τον τρόπο οι εργαζόμενοι «διαφθείρονται» ταξικά, αποστατώντας από την «τάξη» τους και προσχωρούν  στο αντίπαλο στρατόπεδο «εξαγοραζόμενοι» με διάφορες μορφές συμμετοχής.

Σε αυτό όμως το σημείο την απάντηση την δίνουν οι ίδιοι οι κομμουνιστές.

Γιατί είναι οι ίδιοι που προωθούν τις ιδέες τους με βάση τον «ιστορικό υλισμό» και την οικονομική βάση των ψυχολογικών και κοινωνικών συμπεριφορών, και δεν μπορούν ποτέ να απαντήσουν στο απλό ερώτημα που τους θέτουν οι εργαζόμενοι : «Ανάμεσα σε μια συμμετοχή στα κέρδη κατά 10% και την απώλεια μισθού λογω απεργίας που μου προτείνεις –πιθανόν θεωρητικά και μεταφυσικά-εσύ τώρα, για να κερδίσω τα μισά από αυτά σε αύξηση μισθού, τι πρέπει κατ εσέ, τον ιστορικό υλιστή, να προτιμήσω;»

Εδώ ασφαλώς ενυπάρχει μια παγίδα που ο Επιχειρηματίας πρέπει να προσέξει:

Η συμμετοχή των εργαζομένων είτε στις αποφάσεις μέσα από επιτροπές , προτάσεις νέων προϊόντων και τροπών οργάνωσης κλπ , πρέπει να είναι ειλικρινής, θεσμοθετημένη και με συνέχεια /συνέπεια, και μηχανισμούς έλεγχου και από τους ίδιους τους εργαζόμενους …

…κι όχι ένα «θέατρο συμμετοχής» όπως γίνεται πολλές φορές, ενώ τα όποια ποσοστά μεριδίου θα δίνουν στους εργαζόμενους, θα πρέπει να είναι πραγματικά και να στηρίζονται σε πραγματικές οικονομικές αναφορές και αποτελέσματα, και όχι με «διπλά βιβλία» η «ελεημοσύνες».

« Μα, θα τους βάλω μέσα στο λογιστήριο μου;» θα απορήσει ο επιχειρηματίας.

Η απάντηση είναι απλή: «Ναι.  Καλύτερα μέσα στο λογιστήριο σου-με καθαρούς και ειλικρινείς κανόνες- παρά «απ έξω» να σου απειλούν την εύρυθμη λειτουργία  της επιχείρησης με τους δεκάδες τρόπους που μπορούν να εφευρίσκουν οι δυσαρεστημένοι εργαζόμενοι, πολλούς απ τους οποίους  δεν μπορει ούτε να φανταστεί, ούτε να ανακαλύψει, ούτε να προλάβει, ούτε να ακυρώσει και ο καλύτερος Διευθυντής.."

Γατί είναι στο χέρι κάθε Επιχειρηματία να εμπνεύσει τόσο τους εργαζόμενους του, ώστε να υπερβούν  την αρχικά φυσιολογική η υποβολιμαία τους δυσπιστία για «τα κόλπα του εργοδότη», και να εξελιχτούν σε πραγματικούς  συμμέτοχους και συνεργάτες της «οικογενείας της επιχείρησης»

Ενώ παράλληλα, ο Επιχειρηματίας δεν πρέπει να προκαλεί με υπέρογκες σπατάλες και πολυτελείς  νεόπλουτες συμπεριφορές επίδειξης  κ αι life-style, που εξοργίζουν και προκαλούν.

Ας μην ξεχνά: Για κάθε τέτοιο υπέρογκο και άχρηστο  έξοδο, θα πρέπει να πληρώνει αλλά τόσα για υπηρεσίες security που θα τον διαφυλάσσουν από κάθε «κακό»…

Ο αντίστροφος δανεισμός: Καπιταλισμός μέσα σε ένα Κομμουνιστικό Κράτος.

Για να κλείσουμε όπως αρχίσαμε το σημείωμα αυτό, περί «αλληλοδανειων» τρόπου λειτουργίας  ανταγωνιστικών κοινωνικοοικονομικών συστημάτων, αξίζει να επισημάνουμε ότι αυτές οι συμμετοχικές ιδέες μέσα στον καπιταλισμό, που μετριάζουν την ακρότητα και απληστία του, έχουν το κατοπτρικό τους αντίστοιχο στον τρόπο με τον οποίο, Κομμουνιστικά Καθεστώτα, όπως π.χ. το Κινέζικο, υιοθέτησαν στο εσωτερικό τους και υπο τον έλεγχο τους «καπιταλιστικές μεθόδους» για να αναπτυξουν και τονωσουν την οικονομία και να βελτιώσουν το επίπεδο ζωής των πολιτών.

Αποτελεί αυτό-οπως κ ο "Συμμετοχικός Καπιταλισμός"-μια εφαρμογή της γνωστής στρατηγικής ρήσης :"Να μαθαίνουμε απ' τον εχθρό"...

Προ δεκαετιών η Κομμουνιστική Κίνα υιοθέτησε μέτρα καπιταλιστικής λειτουργίας της οικονομίας της σε τρεις ζώνες των εδαφών της πληθυσμού συνολικά 450 εκ έναντι του συνόλου των 1800 εκ όλης της Κινας–με πρώτη την περιοχή της Σαγκάης –όπου με αυτό τον τρόπο, και με βάση την θεωρία του Τενγκ Χσιαο Πινγκ «Μια χώρα –δυο συστήματα» , επετεύχθη ρυθμός ανάπτυξης 12% (παγκόσμιο ρεκόρ) έναντι 1-2% των υπολοίπων περιοχών, με συνολικό Εθνικό μ.ορο 3-4% .

Αυτές οι «καπιταλιστικές ζώνες» (όπου οι εργαζόμενοι εργάζονταν και επί 10άωρο ημερησίως, και επιτρεπόταν  η ιδιωτική πρωτοβουλία, η ατομική ιδιοκτησία –κυρίως ξένων επιχειρήσεων- κερδοφορία και η εξαγωγή κερδών, λειτούργησαν σαν «ατμομηχανές» της Κινέζικης οικονομία, που «τράβηξαν» μπροστά και τις άλλες περιοχές/»βαγονια» και συντέλεσαν στο πέρασμα από μια βασικά αγροτική σε μια βιομηχανική οικονομία.

Η διαφορά με την Σοβιετική Ένωση, όπου τα αντίστοιχα πειράματα της «περεστρόικα» του Μ.Γκορμπατζοφ το 1985 οδήγησαν στην κατάρρευση της το 1991, ήταν ότι το ΚΚ Κίνας κράτησε απολύτως τον πολιτικό και ιδεολογικό έλεγχο , διατηρώντας το μονοκομματικό κράτος αλλά παράλληλα αφουγκρασμένο τα προβλήματα της κοινωνίας με εκατοντάδες συλλογικά Όργανα, επιτροπές πολιτών , περιφερειακά συμβούλια κλπ, που λειτουργούσαν «αντί για Κόμματα» πραγματικά και όχι προσχηματικά.

Το ίδιο περίπου συνέβη και στο Σοσιαλιστικό  Βιετνάμ, όπου έχει εγκατασταθεί η « Σοσιαλιστική Οικονομία της Αγοράς», αλλά και στην Κούβα, όπου έχει επιτραπεί σταδιακά το άνοιγμα της οικονομίας σε Ιδιωτικές επιχειρήσεις, στην ατομική ιδιοκτησία και το κέρδος.

Το ίδιο ασφαλώς επομένως συνέβη και στον «Συμμετοχικό καπιταλισμό». Ενοφθάλμισε στην λειτουργία του « κομμουνιστικές» μεθόδους συμμετοχής με στόχο να καταστεί πιο βιώσιμος μακροπρόθεσμα και να προωθήσει μια νέα κοινωνική συμφωνία, φιλοδοξώντας να ηγηθεί αυτής μέσα στην κοινωνία.

Το ένα σύστημα επομένως, δανείζεται από το άλλο τα καλύτερα  στοιχεία  του, για να τα «ζέψει» σαν άλογα στη δική του άμαξα , κρατώντας πάντα τα ηνία, και προσέχοντας αυτά να μη βλάψουν το υπόλοιπο οικοδόμημα-που είναι και το πιο δύσκολο μέρος αυτού του «δανεισμού»……

Ποιο από τα δυο συστήματα θα επιτύχει καλύτερα αυτή την ελεγχόμενη σύνθεση του με στοιχεία του αντίπαλου, θα το δείξει η Ιστορία…

…αλλά καλό  είναι ο Επιχειρηματίας να κατανοεί και να αξιοποιεί αυτή τη δυναμική ταλάντωση…

..για τις αποφάσεις του και στις συζητήσεις με τους εργαζόμενους του.