WORKSHOP: ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚOΤΗΤΑ-ΗΔΗ ΓΝΩΣΤΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΣΠΑΡΤΗ...ΣΗΜΕΡΑ;

 

Η γυναικεία επιχειρηματικότητα εμφανιζόταν ήδη στην Αρχαία Σπάρτη.Με τον άρρενα πληθυσμό απασχολημένο μονίμως στους πολέμους και στις στρατιωτικός ασκήσεις, η ολιγάριθμη σε πληθυσμό Σπάρτη είχε αναθέσει στις ισοτιμες Λακεδαιμόνισσες  γυναίκες την εποπτεία της καλλιέργειας των αγρών,το εμπόριο κ τα οικονομικά των σπιτιών , που με αυτό τον τρόοπο τελικά κυριάρχησαν στην κοινωνικοοικονομική  ζωή της πόλης . Γυναικεία Επιχειρηματικότητα υπήρχε κ στο Βυζάντιο.

 

 

Σαν εργαστήριο σκέψης,θέτουμε τα εξής κεφάλαια /ερωτήματα σχετικά με τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, εν είδει δεκαλόγου, με σύντομες βοηθητικές σκέψεις ανά κεφάλαιο .

Αναζητήστε αντίστοιχα άρθρα στο Διαδίκτυο.

 

 1.    Γυναικεία Επιχειρηματικότητα (Γ.Ε) κ ψηφιακή τεχνολογία

 Η ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας στις Επιχειρήσεις έδωσε νέες δυνατότητα στην γυναίκα να ενεργοποιηθεί επιχειρηματικά, ενώ παράλληλα μπορει να ασκεί τα καθήκοντα της ως μητέρα από το χώρο της , εποπτεύοντας τα παιδιά της.

 2.     Γ.Ε και πανδημία

 Η πανδημία , οι περιορισμοί μετακίνησης και η τηλε-εργασία επίσης ανέδειξαν νέες δυνατότητες της γυναικείας επιχειρηματικότητας που δημιούργησαν και νέες μεθόδους εργασίας για τις γυναίκες.

 3.     Γ.Ε και βιολογικοί περιορισμοί

 Έχει συχνά τεθεί το ερώτημα : «Εμποδίζει η ιδιαιτερότητα των «δύσκολων ημερών» ανά μήνα κάθε γυναίκας  στην άσκηση επιχειρηματικότητας από αυτήν;

 Έχει όμως φανεί ότι σήμερα, με τα σύγχρονα μέσα διαχείρισης του θέματος αυτού –ιατρικά και άλλα- η επίπτωση αυτής της ιδιαιτερότητες έχει ελαχιστοποιηθεί, ενώ υπάρχουν και κάποιοι που ισχυρίζονται ότι ένας σχετικός εκνευρισμός από την γυναίκα-στέλεχος /εργοδότη τις μέρες εκείνες δεν είναι υποχρεωτικά βλαπτικός, αφού ανεβάζει την ατμόσφαιρα απαιτήσεων στους υφισταμένους της.

 Άλλο πρόβλημα μπορεί να είναι η περίοδος κύησης για κάθε γυναίκα-ούτε αυτό όμως είναι επαρκής λόγος για να μην ασκείται η Επιχειρηματικότητα απ τις γυναίκες μετά την γέννηση των παιδιών τους, παρά το ότι πολλές γυναίκες μπαίνουν σε ένα τέτοιο δίλημμα, η τις εκθέτουν σε αυτό οι σύντροφοι και το οικογενειακό τους περιβάλλον.

 4.     Γ. Ε και  φεμινισμός –«αρρενοποίηση» των γυναικών στις θέσεις  Επιχ/κης εξουσίας.

 Η ανάπτυξη του φεμινιστικού κινήματος και των δικαιωμάτων των γυναικών οδήγησε συχνά σε άνοδο της επιλογής γυναικών να εμπλακούν σε επιχειρηματικές δράσεις . Συχνά όμως αυτό οδήγησε σε «αρρενοποιηση» των γυναικών που επεδίωξαν με τη στάση τους να υπερβούν την αυστηρή, «επιθετική «στάση των ανδρών –συναδέλφων τους, συχνά με μια κακή μίμηση –«αρρενοποίηση» (ακόμη και ενδυματολογικά και εμφανισιακά…)

 Αντίθετα, σε άλλες περιπτώσεις, το ευέλικτο και πρακτικό «θηλυκό μυαλό» που δεν χειμάζεται από τους ανταγωνισμούς και «power games» των ανδρών στις επιχειρήσεις, μπορεί να αναδεχθεί ως πολύ θετικό στοιχείο για την επιχειρηματική ανάπτυξη.

 Εν τούτοις, σε αρκετές περιπτώσεις , οι γυναίκες οδηγήθηκαν από τα κινήματα αυτά σε εργασία με ευθύνες, χωρις όμως να έχουν την αναγκαία υποστήριξη και ανακούφιση από τους συντρόφους τους με την επιστέφει στο σπίτι, αντιμετωπίζοντας συχνά μάλιστα και ανταγωνισμό.

Αυτό σημαίνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις έπρεπε επιστρέφοντας στο σπίτι να αναλάβουν και τα καθήκοντα νοικοκυράς και μητέρας, δηλαδή δυο συνεχόμενα ΠΛΗΡΗ ΩΡΑΡΙΑ, μη έχοντας βοήθεια από τον σύντροφο τους, με εξουθενωτικό τρόπο…

 Έτσι προέκυψε στις αρχές του 2000 το κίνημα « Επιστροφή στο σπίτι» απ πολλές γυναίκες που αποφάσισαν ότι το κόστος από την πρωινή υπεύθυνη εργασία ξεπερνά τα οφέλη σε επίπεδο προσωπικότητας και αυτονομίας έναντι των ανδρών-συντρόφων τους.

 5.     Γ.Ε.και Καινοτομία

 Η καινοτόμα διάθεση των γυναικών δεν είναι γενικά διαπιστωμένη, αφού σε αρκετές περιπτώσεις τους είναι αρκετό να υλοποιούν επιμελώς και με ακρίβεια αυτά που τους ανατίθενται. Καινοτομία μπορεί να προκύψει από γυναίκες σε δραστηριότητες όπως ένδυμα, μόδα, κοσμήματα κλπ, όπως και στους κλάδους τροφίμων και χημικών προϊόντων/καλλυντικών.

  6.     Ειδικοί κλάδοι για τη  Γ.Ε.

 Όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω, οι κλάδοι αυτοί είναι πιθανόν πιο κατάλληλοι για Γυναικεία Επιχειρηματικότητα. Επίσης κατάλληλοι κλάδοι από την ίδια τη γυναικεία φύση της φροντίδας και μέριμνας είναι Παιδικοί Σταθμοί, Εκπαιδευτήρια, Εμπόριο καλλυντικών, διακόσμησης και επίπλων, όπως και Αρχιτεκτονικής, αλλά και Marketing, Κτηματομεσιτικών δράσεων   κλπ.

 Επιχειρήσεις βαριάς βιομηχανίας δεν είναι πλησίον της γυναίκειας υπόστασης, εκτός αν κληρονομηθούν.

  7.     Ο άνδρας εργαζόμενος με προϊσταμένη/εργοδότη  γυναίκα 

 Σημαντικά προβλήματα έχουν εμφανιστεί στην αποδοχή και προσέγγιση από άνδρες εργαζόμενους της γυναικείας  παρουσίας στους χώρους εργασίας, και μάλιστα σε θέσεις Προϊσταμένου/Εργοδότη. Συχνά υπάρχει η αντίληψη ότι «αυτά είναι ανδρικές δουλειές» ( κυρίως στον Ευρωπαϊκό Νότο η σε άλλες χώρες με παραδοσιακή κουλτούρα) με φανερή η υπόγεια άρνηση συνεργασίας, συνεχή αμφισβήτηση κλπ.

 Οι άνδρες εργαζόμενοι που εμφανίζουν τέτοια προβλήματα ενδεχόμενα έχουν ανάγκη από κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη σε εταιρικό επίπεδο.

Οι γυναίκες πρέπει να καταβάλουν ιδιαίτερη προσπάθεια για να καταξιωθούν ένα μέχρι πρόσφατα ανδρικό χώρο-αυτόν των Επιχειρήσεων-με κόστη στην προσωπική τους ζωή και ψυχολογία.

 

8.     Ο άνδρας-σύντροφος  βοηθός στην Γ.Ε 

 Η Γυναίκα –Επιχειρηματίας έχει ανάγκη την στήριξη του συντρόφου της στα θέματα οικογενειακής λειτουργιάς, κατανομής καθηκόντων, μέριμνα παιδιών κλπ.

 Η επέκταση των γονικών αδειών  και στους άνδρες πρόσφατα με την σχετική νομοθεσία είναι πολύ βοηθητική σχετικά, αλλά δε λύνει πάντα τα προβλήματα μη καλής τέτοιας συνεργασίας η και ομοκλαδικού ανταγωνισμού μέσα στο ζευγάρι.

 9.     Ιδιαιτερότητες της Γ.Ε στην Ελληνική κοινωνία.

 

Στην Ελλάδα με συχνά παραδοσιακές αντιλήψεις στην κοινωνία για τους ρόλους άνδρα-γυναίκας, η Γυναίκα –Επιχειρηματίας συναντά συχνά πρόσθετες αντιδράσεις. Εν τούτοις η ευστροφία και ικανότητα προσαρμογής που χαρακτηρίζει τους Έλληνες, συχνά επιτρέπει να γίνει αποδέκτη –και μάλιστα με θαυμασμό-η γυναικεία ικανότητα στην επιχειρηματικότητα, και να δοθεί και η κατάλληλη υποστήριξη.

  10.          Η διπλή υπόσταση της γυναικείας εργασίας-υφιστάμενη κ προϊσταμένη.

 Σε αρκετές οικογενειακές Ελληνικές Επιχειρήσεις η γυναίκα παίζει σημαντικό ρόλο-π.χ. στην εστίαση ως ταμίας κλπ, οπότε αν είναι σύντροφος του Επιχειρηματία είναι ταυτόχρονα υπάλληλος αλλά  και «αφεντικό» μέσω συζύγου, κάτι που αρκετές φορές δημιουργεί μια διπλή και ασταθή συνείδηση

 

Παρατίθεται εδω και απόσπασμα απο ενα ενδιαφέρον άρθρο για την Γυναικεία Επιχειρηματικότητα στην Ελλαδα: 

"(...) Η Πρόεδρος του Συνδέσμου Επιχειρηματιών Γυναικών Ελλάδας (ΣΕΓΕ) επισημαίνει ότι η γυναικεία επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά βήματα πίσω σε σχέση με τις πιο ανεπτυγμένες χώρες της Ε.Ε. για δύο κυρίως λόγους:

α) λόγω των ανισορροπιών όσον αφορά στο συνδυασμό επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, με κύριο ανασταλτικό παράγοντα τις ανεπάρκειες που παρουσιάζονται στην παροχή υπηρεσιών φύλαξης των παιδιών και

β) λόγω των αδυναμιών στην εξεύρεση κεφαλαίου για τη χρηματοδότηση της επένδυσης

Παρά το γεγονός ότι η γυναικεία επιχειρηματικότητα αυξήθηκε σε παγκόσμιο επίπεδο, σε σύνολο 54 οικονομιών κατά 1% (κατά μέσο όρ0) τη διετία 2018/2019 σε σχέση με την προηγούμενη διετία (Global Entrepreneurship Monitor), και το «xάσμα» μεταξύ των φύλων (αναλογία ανδρών και γυναικών που συμμετέχουν στο σύνολο της επιχειρηματικής δραστηριότητας) μειώθηκε κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες, από 31% σε 28% το ίδιο χρονικό διάστημα, οι ανισότητες παραμένουν υψηλές και η πρόοδος βαίνει αργά. Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ το 2019, για κάθε δολάριο που παίρνουν οι άντρες, οι γυναίκες παίρνουν κατά μέσο όρο 54 λεπτά του δολαρίου. Στην Ευρώπη, η γυναικεία επιχειρηματικότητα βρίσκεται στο 30% και σύμφωνα με την Έκθεση του 2020 για τις διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ θα χρειαστούν σχεδόν 95 χρόνια για να κλείσει αυτή η διαφορά.

Πρόσφατη μελέτη της ICAP το 2018 για την Ελλάδα δεικνύει ότι σε σύνολο 37.750 εταιρειών περιλαμβάνονται μόνο 9.468 εταιρείες οι οποίες διοικούνται από γυναίκες είτε ως Διευθύνουσες Σύμβουλοι είτε ως Διαχειρίστριες.

 

Ο τέως Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα Επιχειρηματικότητας Antonio Tajani τόνισε ήδη από το 2010 ότι είναι αδήριτη ανάγκη «να υποστηριχθεί η γυναικεία επιχειρηματικότητα για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης καθώς υπάρχουν τεράστιες δυνατότητες που ακόμη μένουν αναξιοποίητες».

Έχουν υπάρξει διάφορες έρευνες σχετικά με τα χαρακτηριστικά των γυναικών επιχειρηματιών. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι οι γυναίκες επιχειρηματίες διακρίνονται για το όραμα, το μεγαλύτερο ομαδικό πνεύμα, τον καλύτερο συνδυασμό διαίσθησης και λογικής, την καλύτερη επικοινωνία, τη συναισθηματική νοημοσύνη, την περισσότερη σκέψη για τους αναγκαίους πόρους. Επίσης, διαφαίνεται ότι είναι πιο συντηρητικές στη μόχλευση, αναλαμβάνουν μικρότερους κινδύνους ενώ έρχονται αντιμέτωπες με έναν μεγαλύτερο, σε σχέση με τους άντρες, φόβο για την αποτυχία. Ένα κρίσιμο σημείο που πρέπει να προσεχθεί και που τονίζεται από όλες τις μελέτες, είναι οι μικρότερες πιθανότητες χρηματοδότησης όπως εξάλλου αναφέρει και η πρόεδρος του ΣΕΓΕ. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με Έκθεση της Credit Suisse, το 2017, το σύνολο των αντρών προσέλκυσε περίπου το 80% του κεφαλαίου ενώ οι εταιρίες που ιδρύθηκαν από γυναίκες έλαβαν μόλις το 2% της χρηματοδότησης.

Ο Στόχος 5 των 17 ΣΒΑ του ΟΗΕ αναφέρεται ρητά στην ανάγκη της ισότητας των φύλων και ορίζει «Επιτυγχάνουμε την ισότητα των φύλων και τη χειραφέτηση όλων των γυναικών και των κοριτσιών». Ανάμεσα στους υπο-στόχους διακρίνουμε τον 5.5 ο οποίος αναφέρει ρητά τη «Διασφάλιση της πλήρους και αποτελεσματικής συμμετοχής καθώς και των ισότιμων ευκαιριών ανάληψης ηγετικού ρόλου των γυναικών σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων στην πολιτική, οικονομική και δημόσια ζωή». Επομένως, αναγνωρίζεται πλέον η αδήριτη ανάγκη ενδυνάμωσης των γυναικών προς αυτό το επίπεδο.

Ειδικότερα όσον αφορά στη χώρα μας, είναι γεγονός ότι οι Ελληνίδες αντιμετωπίζουν ακόμα και σήμερα πολλές προκαταλήψεις στους χώρους εργασίας τους οι οποίες, παρότι έχουν επισημανθεί πολλά χρόνια πριν, δυστυχώς εξακολουθούν και υφίστανται. Κάποιες από αυτές τις προκαταλήψεις, με σειρά που έχουν καταγραφεί στο παρελθόν, αναφέρουν ότι η επιτυχία στην καριέρα είναι πιο σημαντική για τον άνδρα, οι γυναίκες είναι ιδιόρρυθμες/περίεργες, οι γυναίκες πρέπει να φροντίζουν σπίτι και παιδιά και οι άνδρες να βγάζουν τα χρήματα, οι γυναίκες έχουν δυσκολία στη λήψη αποφάσεων, οι άνδρες δεν πρέπει να έχουν γυναίκες αφεντικά, η επιχειρηματικότητα είναι καθαρά ανδρική υπόθεση, και ότι οι γυναίκες είναι λιγότερο κατάλληλες για επιχειρήσεις σε σύγκριση με τους άνδρες.

Οι Ελληνίδες είναι ανάμεσα στις πιο μορφωμένες γυναίκες, τόσο στην Ευρώπη όσο και παγκόσμια. Αποτελούν πηγή ταλέντου, το οποίο συνιστά βασικό παράγοντα δημιουργίας παραγωγικού πλούτου, άρα ανάπτυξης. Η οικονομική κρίση αλλά και η πανδημία είναι ευκαιρία να προωθηθούν πολιτικές προς την ισχυροποίηση του θεσμικού πλαισίου και την ανάπτυξη χρηματοδοτικών εργαλείων, αλλά και πολιτικών στήριξης των γυναικών.

To Ινστιτούτο McKinsey επισημαίνει ότι η ισότητα μεταξύ των 2 φύλων θα μπορούσε να προσθέσει $12 τρις στην παγκόσμια οικονομία μέχρι το 2025, ακόμα και $28 τρις δολάρια. Έρευνα από το Harvard Business Review καταγράφει ότι οι γυναίκες είναι καλύτερες από τους άντρες όσον αφορά στις ηγετικές ικανότητες. Οι γυναίκες παίρνουν υψηλότερη βαθμολογία από τους άντρες σε κρίσιμες ικανότητες όπως η ομαδική εργασία, η καινοτομία και η επίλυση προβλημάτων.

Εν κατακλείδι, παρά την πρόοδο που διακρίνεται ως προς τη γυναικεία επιχειρηματικότητα, είναι σαφές ότι πρέπει να υπάρξουν πιο δραστικές πολιτικές, ιδιαίτερα προς την κατεύθυνση της χρηματοδότησης των γυναικών επιχειρηματιών, δημιουργώντας δίκτυα με εν δυνάμει επενδυτές και επιχειρηματικούς αγγέλους. Η εκπαίδευση είναι καταλυτικός παράγοντας για την αλλαγή της υφιστάμενης νοοτροπίας και των προκαταλήψεων έναντι των γυναικών. Δυστυχώς, οι προκαταλήψεις είναι το πιο δύσκολο να αρθεί εμπόδιο, καθώς επισύρει βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις. Η ανάδειξη ωστόσο επιτυχημένων γυναικών επιχειρηματιών και η προώθηση πολιτικών για την ανάπτυξη της γυναικείας επιχειρηματικότητας μπορούν να δράσουν σημαντικά προς τη σταδιακή άρση της επιφύλαξης και του σκεπτικισμού έναντι των γυναικών επιχειρηματιών.

* Κωνσταντίνα Κοτταρίδη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Πειραιώς, Διευθύντρια ΠΜΣ Βιοοικονομία, Κυκλική Οικονομία και Βιώσιμη Ανάπτυξη, Διευθύντρια Εργαστηρίου Βιοοικονομίας, Κυκλικής Οικονομίας και Βιώσιμης Ανάπτυξης, Εθνική Εκπρόσωπος στη Διεθνή Επιστημονική Κοινότητα European International Business Academy, Εκτελεστική Διευθύντρια Διεθνούς Επιστημονικής Κοινότητας Athenian Policy Forum

Προτείνονται και σχετικα ενδιαφέροντα βιβλία ...